پنجشنبه 28 تير 1397 6 ذی‌القعده 1439 Thursday 19 July 2018
بنای معروف به آتشکده یا معبد آناهیتا
معبد اناهیتا پس از آذرگشسب از بزرگ ترین مکانهای باستانی و مقدس ایران بشمار می رفته است, دوره بنیان نهاد این بنا به دوره شاهنشاهی اشکانی ( پارتیان ) باز می گردد.

هلسیان - بخش میراث فرهنگی: ساختمان و پیکر این بنای باشکوه(معبد اناهیتا)، را به سان دیگر بناهای(معابد-اتشکده ها)ایران باستان بر تپه ای با حدود 32 متر ارتفاع نسبت به سطح زمین های محدود اطراف به پای داشته اند.

فرضیه های بسیاری در چگونگی شرح تاریخ این بنا عنوان داشته اند، برخی بر این باورند کاخی ناتمام که به خسروپرویز متعلق بود، برخی دیگر زمان ساخت ان را به اواخر سده سوم و اغاز سده دوم قبل از میلاد, و عده ای دیگر ان را به سده اول ق.م متعلق می دانند.

اناهیتا,ناهید، اناهید در زبان اوستایی، نام یک پیکر کیهانی(هند و ایرانی) می باشد، که ایزد بانوی اب (ابان) و باروری، خرد، شفا، مقدس است، اناهید یکی از چهار عنصر مقدس اب، اتش، هوا، خاک می باشد، در نزد ایرانیان دارای مقامی بلند مرتبه در باور ایشان دارد.

مکان و واقع این بنا (پرستشگاه و نیایشگاه) در شهر کنگاور می باشد، کنگاور در میانه راه امروزی همدان - کرمانشاهان و بر سر راه تاریخی هگمتانه - تیسفون قرار گرفته‌ است.

مشخصات معماری و ساختمان، که بصورت ابتدایی ارائه شده است به شرح زیر می باشد:

این بنا با ۶/۴ هکتار وسعت، بر پشته صخره‌ای که بر روی تپه طبیعی با حداکثر ارتفاع ۳۲ متر نسبت به زمین های اطراف, مشرف به دشت گنگاور ساخته شده‌ است,این بنا دارای ۲۲۰ متر درازا و ۲۱۰ متر پهنا و کلفتی دیوار محیطی آن به ۵/۱۸ متر می‌رسد.بر بام فراز این پیکر ردیفی از ستون‌های سنگی بر پا بوده که بلندای هر ستون ۵۴/۲ متر است. وردی بنا به وسیله پلکان دو طرفه در جبههٔ جنوبی تعبیه شده و در جبههٔ شمال خاوری پلکان یک طرفه راه دسترسی به این مکان را ممکن ساخته‌است. بطور کلی در قسمت جنوبی بنا، پلکان دو طرفه‌ای به درازای 154 متر وجود دارد. هر دو تا پنج پله، در یک بلوک سنگی ایجاد شده است. تعداد سنگ پله‌ها در پلکان شرقی 26 پله و در پلکان غربی 21 پله است, معدن سنگ چهل مران در ۲ کیلومتری باختر این بنا قرار دارد و اکنون سنگ‌های نیمه تراش میان ستون و سنگ‌های نما در سطوح معدن از همان زمان باقی مانده‌است.

بنیاد این معبد برای استفاده از آب رودخانه شاپور در 6 متری زمین قرار است، و دیوارهای این معبد از سنگ‌های بزرگی بنا شده اند که بین سنگ‌های حجاری شده هیچ ملاتی وجود ندارد و این سنگ‌ها توسط بست‌های آهنی به هم متصل شده اند.

http://dl.holsyan.com/images/am/Anahita.jpg

جوی‌های سنگی آب رودخانه را میزان و متناسب نموده و به طرز باشکوهی به آبگیری وسط معبد هدایت می‌شده. نوع تقسیم آب و جریان آب درون معبد یکی از شگفتی‌های مهندسی در آن دوران می‌باشد تا این عنصر مقدس را به زیباترین شکل ممکن به نمایش بگذارند.

در چهار طرف معبد دالان‌هایی تعبیه شده که در کف آن‌ها جوی‌های آب به صورت رفت و برگشت, آب را به وسط معبد هدایت می‌ نموده و در وسط معبد فضایی وجود دارد که آب از این جوی‌ها در آن جمع شده و استخر کوچکی حدوداً در ابعاد 10 در10 و عمق 20 سانتی متر را پر آب می‌کرده و در دو طرف بالای معبد آناهیتا سر چهار گاو در هر طرف به صورت رو به روی یکدیگر قرار دارد که در زمان آبگیری این معبد عکس سر گاوها روی آب نقش می‌بسته است.

http://dl.holsyan.com/images/am/Anahita.jpg

نقشه بنای به شکل چهار ضلعی, مربع شکل و به ابعاد ۲۰۹*۲۲۴ متر است که هر ضلع آن به شکل دیواری به ضخامت ۱۸متر است که بر روی آن ردیفی از ستون های قطور قرار گرفته است. این دیوارها با لاشه سنگ و ملات گچ ساخته شده اند که نمای بیرونی آنها به وسیله قطعات سنگی تراشیده شده بصورت خشکه چین پوشش داده شده است در ضلع جنوبی بنا ، پلکان دو طرفه ای به درازای ۱۵۴متر ایجاد شده است. تعداد سنگ های پله در پلکان شرقی ۲۶ پله و در پلکان غربی ۲۱ پله می باشد. ولی با توجه به ارتفاع دیوار که ۸/۲۰متر از آن باقی مانده است. بطور یقین تعداد پله ها بیشتر از این بوده است، در بخش شمال شرقی بنا نیز دو ردیف موازی سنگ ها تراشیده بکار رفته که بر وجود یک ورودی به عرض ۲متر در این بخش از بنا دلالت دارد.

در مرکز بنا صفه ای با جهت شرقی غربی ساخته شده است که ۹۴متر درازا و ۹/۳۰متر پهنا و بین ۳متر تا ۵متر ارتفاع دارد. این صفه از لاشه سنگ های بزرگ که حداقل یکی از سطوح آن صاف بوده ساخته شده است و نمای آن با ملات گچ پوشیده شده که برخی از سطوح پائین دیوار نشانی از آن باقی نمانده است.

بر روی دیوارهای این بنا به جز فاصله بین دو رشته پلکان جنوبی ، یک ردیف ستون قرار گرفته است این ستون ها کوتاه و قطورند. فاصله ستون ها از محور تا محور ۴۷۵سانتی متر است. بلندی هر ستون شامل پایه ، ساقه و سرستون می باشند ۳/۵۴متر و قطر هر یک از ساقه ستون ها که استوانه ای شکل می باشند ۱۴۴ سانتی متر است. گیلوئی زیر پایه ستون به بلندی ۶۰سانتیمتر است که احتمالاً گیلوئی چوبی روی سرستون هم که طی آتش سوزی سوخته و اثری از آن باقی نمانده است نیز ۶۰سانتیمتر داشته که مجموعاً با فریز زیرین و زبرین به ارتفاع ۴۷۵ سانتی متر می رسیده است.

http://dl.holsyan.com/images/am/Anahita.jpg

نسبت قطر ستون و ارتفاع آن ۳ به ۴ و قطر و ارتفاع سرستون و پایه ۱ به ۳ است که این قاعده بر خلاف سنت و نسبت های ستون سازی یونان در عهود آرکائیک و کلاسیک است.

سبک دوریک در معماری یونان عهد آرکائیک که نمونه بارز معماری و حجاری آن معبد پوزئیدون بوده و دارای ستون های است که ارتفاع آنها چهار برابر قطرشان است. طرح اغلب ستون ها استوانه ای و گرد است و دارای پایه های مدور وارونه بر مکعبی است که اطلاق نام دوریک را بر سبک خود نپذیرفته اند.

اندازه یک واحد ستون در کنگاور متشکل از پایه و سر و میان ستون برابر ۳۵۵ سانتی متر است و این اندازه فاصله بین دو ستون و دو برابر قطر پایه ستون است.

ستون های آپادانا در مقایسه با ستون های کنگاور کشیده و بلند هستند و مزین به عناصر گل و برگ و خطوطی در حجم های هندسی و حیوانی اند.

اخ‍ری‍ن‌ ب‍خ‍ش‌ ‌از م‍‍ع‍م‍‍ار‌ی‌ ب‍ن‍‍ا‌ی‌ ک‍ن‍گ‍‍اور ر‌ا ب‍ق‍‍ای‍‍ا‌ی‌ م‍‍ع‍م‍‍ار‌ی‌ ف‍ر‌از ت‍پ‍ه‌ ت‍ش‍ک‍ی‍ل‌ م‍‍ی‌‌د‌ه‍د، ‌ای‍ن‌ ب‍خ‍ش‌ ش‍‍ام‍ل‌ دی‍و‌اره‌‌‌ا‌ی‌ ب‍ه‌ ق‍طر 6 م‍ت‍ر ‌اس‍ت‌ ک‍ه‌ م‍ح‍دوده‌‌‌ا‌ی‌ در ح‍دود ی‍ک‍ ه‍ز‌ار و 200م‍ت‍ر م‍رب‍‍ع‌ ر‌ا ش‍‍ام‍ل‌ م‍‍ی‌‌ش‍ود ک‍ه‌ در ج‍‍ه‍ت‌ ش‍رق‍‍ی‌ ‌غ‍رب‍‍ی‌ س‍‍اخ‍ت‍ه‌ ش‍ده‌ است.

ض‍ل‍‍ع‌ ش‍م‍‍ال‍‍ی‌ بنا ن‍ی‍ز‌ م‍ورد ک‍‍اوش‌ ق‍ر‌ار ن‍گ‍رف‍ت‍ه‌ و ت‍ن‍‍ه‍‍ا در ض‍ل‍‍ع‌ ج‍ن‍وب‍‍ی‌ ‌آن‌ دی‍و‌ار‌ی‌ ب‍‍ا ق‍طر 5/9م‍ت‍ر و طول‌ 93 ب‍ه‌ ص‍ورت‌ ی‍ک‌ س‍ک‍و ب‍‍اق‍‍ی‌ م‍‍ان‍ده که رو‌ی‌ ب‍ق‍‍ای‍‍ا‌ی‌ دی‍و‌ار ‌آث‍‍ار‌م‍رب‍وط ب‍ه‌ م‍‍ع‍م‍‍ار‌ی‌ ی‍ک‌ ح‍م‍‍ام‌ س‍ل‍ج‍وق‍‍ی‌ م‍ش‍خ‍ص‌ ‌اس‍ت‌.

در معبد آناهیتای کنگاور ستون بندی در یک ردیف است. ستون ها در این مکان بر خلاف آپادانای داریوش و پاسارگاد ساده و بدون تزئین اند و کوتاه و قطور ، چون غیر از یک ردیف گیلوئی(بالشتک) چوبی سقف دیگری را چون آپادانا تحمل نمی کنند به مشابه نرده ها و حفاظ تزئینی لبه ایوان از دو جنبه معماری – حجاری زینتی قابل بررسی و توجه اند.

حدود قدمت و تاریخ موجودیت این بنا به دوره اشکانیان و ساسانیان باز می گردد,سبک و شیوه معماری دوره پارتیان می باشد,نشانه‌ها و واژه‌های دوره ساسانی نیز بر روی سنگ‌ها نقش گردیده‌ است.

بنای معروف به معبد آناهيتا در مركز شهر كنگاور بر سر راه همدان به كرمانشاه واقع شده است.

سئو سایت

معبد آناهیتا در سال 1310 توسط وزرات فرهنگ و هنر با شماره 31 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

نوشتن نظر